Contact

SITE urban development

Gedempt Hamerkanaal 91
1021 KP Amsterdam
T +31 20 6231 459 E info@site-ud.nl


Hart voor religieus erfgoed (door Lisanne)

30 May 2018
Conceptontwikkeling

Inmiddels ben ik een paar maanden actief bij SITE. Tijd om mijn eerste ervaringen en zoektocht bij SITE met de buitenwereld te delen:

Sinds mijn afstuderen ben ik continu op zoek geweest naar een baan waarin ik betekenisvol kon zijn op een manier die dichtbij mij staat. Dit heb ik gevonden in mijn werk bij SITE. Hier staat het creëren van plekken met een ‘hart’ centraal. Iedere collega zal vanuit zijn/haar persoonlijke passie het begrip anders uitleggen, maar voor mij is het een plek met bezieling, wat een fijn en vertrouwd gevoel oproept bij gebruikers. Een plek die als thuis aanvoelt.

Het hart in religieus erfgoed
Een plek waar wat mij betreft dat ‘hart’ in een hele pure en authentieke vorm terugkomt is een kerkgebouw. Ik ben gedoopt in een kerk, ben opgegroeid in een christelijke gemeenschap en ben vertrouwd met specifieke kerkgebouwen en -gebruiken. De terugloop in het aantal kerkgangers en de groeiende leegstand van kerkgebouwen is misschien geen nieuws, maar gaat me wel aan het hart. Mede daarom ben ik in 2015 afgestudeerd aan de TU Delft op het onderwerp ‘herbestemming van religieus erfgoed’.

Het geven van een nieuwe bestemming aan deze gebouwen blijft een complexe uitdaging. Ondanks dat
enkele succesvolle herbestemmingsprojecten laten lijken alsof er altijd wel een boekenwinkel of buurtcentrum in een kerk gevestigd kan worden. Niets is echter minder waar. Om enkele cruciale factoren te benoemen: de fysieke kenmerken van het gebouw, de locatie en de betrokken actoren:

  • De fysieke kenmerken van het kerkgebouw bieden een unieke uitstraling, maar kunnen ook beperkend werken.
  • De locatie heeft een enorme impact op de mogelijke bestemmingen. Er is nogal een verschil tussen een kerkgebouw middenin de stad of in een dorp.
  • En de stroperige processen met verschillende actoren die ieder een eigen waardebepaling hanteren. Een ontwikkelaar heeft tenslotte hele andere (financiële) belangen dan een kerkelijk bestuur die geforceerd afscheid neemt van een stuk ‘eigen gemeenschap’.

Wat is dan uiteindelijk een gewenst resultaat?
Deze vraag is complex en moeilijk te beantwoorden in een steeds veranderende omgeving en samenleving. Kerkgebouwen en -torens dragen bij aan de identiteit van een dorp of stadskern en zijn vaak bepalende landmarks. Van oudsher biedt een kerk ook een veilige haven aan mensen die dat nodig hebben. Maar misschien draagt het behouden van deze gebouwen ook wel bij aan het behouden van een stukje Nederlandse cultuur.

  

(Dominicaner kerk)

  

(v.l.n.r.: Oranje Kerk en de Jozefkerk)

Nog veel onbeantwoorde vragen
Nu ik er weer meer mee bezig ben komen er ook meer vragen. Laatst werd ik door een collega uitgedaagd met de vraag: “Is behoud van kerkgebouwen een doel op zich en dus belangrijker dan de bestemming die de kerk krijgt?” Die vragen hebben me aan het denken gezet:

  • Is een leegstaand kerkgebouw nog een toevoeging voor de omgeving puur omdat het er staat?
  • Is een kerkgebouw aangekleed met wit en blauw gekleurde lichtbakken (van een zekere populaire winkelketen) nog behoud van een mooi stukje Nederlandse cultuur of doet het af aan de natuurlijke uitstraling van het erfgoed?
  • Waar ligt die balans?

Deze vragen roepen zo mogelijk alleen maar meer vragen op:

  • Want wat maakt daadwerkelijk een plek met een hart?
  • Kan dat überhaupt puur een gebouw zijn, gaat het om de activiteiten die er plaatsvinden of een combinatie van beide?

Op zoek naar antwoorden
Tot voor kort vond ik het lastig om te omschrijven waarom religieus erfgoed mij persoonlijk raakt. Het werken bij SITE heeft daar verandering in gebracht. Ik ben me bewuster geworden van de impact die wij met ons werk hebben op onze omgeving. Daarnaast wordt de kwaliteit van ons werk alleen maar beter als we handelen vanuit een passie. Mijn passie is weer aangewakkerd en ik kijk er naar uit om alle onbeantwoorde vragen te gaan verkennen. Ik hoop een aantal antwoorden snel met jullie te kunnen delen!

  

(v.l.n.r.: Dominicaner kerk en Jozefkerk)

Terug naar overzicht

Recent project

Voorbij de Winkelstraat